Podstawowa składnia języka PHP

PHP jest językiem programowania umozliwiającym generowanie dynamicznych rezultatów po stronie serwera. Domyślnie dokumenty zawierające kod PHP mają rozszerzenie .php.

Aby umożliwić wykonanie instrukcji PHP należy otworzyć znacznik:

<?php

Wewnątrz niego umieszcza się cały kod PHP. Natomiast zamykamy go następującym znacznikiem:

?>

Prosty program w PHP, wyświetlający napis "Hello World":

<?php
    echo "Hello world";
?>

W niektórych przykładach kodu może wystąpić inna forma jego otwarcia:

<?
    echo "Hello world";
?>

Jest to technicznie porprawna alternatywa jednak nie jest zgodna z standardem XML i traktowana jako przestarzała przez co w niektórych przypadkach może nie zadziałać.

Zastosowanie komentarzy

Komentarze można umieszczać na dwa sposoby. Komentarz obejmujący jedną linie poprzedzamy dwoma ukośnikami:

// To jest komentarz

Komentarz obejmujący kilka wierszy zaczynamy /* natomiast kończymy */.

/* To jest komentarz
na kilka linii
kodu */

Podstawowa składnia

Średniki
Instrukcje w PHP kończą się średnikiem. Zapomnienie o średniku kończy się wyświetleniem błędu Parse error.

Symbol $
W języku PHP znak $ należy umieszczać przed nazwą wszystkich zmiennych. Niezaleznie od tego, czy tworzysz zmienną liczbową, tekstową, czy tablicę, powinna ona być zadeklarowana w sposób przedstawiony poniżej.

$mycounter = 1;
$mystring = "Hej";
$myarray = array("Jeden", "Dwa", "Trzy");

W momencie wyświetlenia tekstu w funkcji echo oraz zmiennej lokalnej. Należy użyc znaku kropki, oddzielającego.

<?php
    echo "Test ". $zmienna;
?>

Zmienne w PHP

Zmienne tekstowe

Wyobraź sobie że masz pudełko zapałek z napisem username, czyli użytkownik. Następnie bierzesz małą kartkę papieru, piszesz na niej Jan Kowalski i wkładasz ją do pudełka.

$username = "Jan Kowalski";

Użycie cudzysłowów oznacza, że "Jan Kowalski" jest łańcuchem znaków.
Tę samą wartość możesz przypisac do innej zmiennej (kserujesz kartkę i wkładasz ją do innego pudełka).

$currentUser = $username

Źródło: PHP, MySQL i JavaScript. Wprowadzenie. Wydanie V

Zmienne numeryczne

Zmienne nie muszą zawierać łańcuchów tekstowych, można w nich przechowywać także liczby. Wracając do analogii z pudełkiem zapałek: jeśli chciałbyś np. zapisać wartość 17 w zmiennej o nazwie $count, to odpowiadałoby to przykładowo umieszczeniu 17 koralików w pudełku z napisem count.

$count = 17;

Nic nie stoi na przeszkodzie aby umieścić liczbę zmiennoprzecinkową. Składnia jest identyczna.

$count = 17.5;

Zasady nazewnictwa zmiennych

Przy tworzeniu nazw zmiennych w języku PHP należy przestrzegać kilku zasad:

• Nazwy zmiennych muszą się zaczynać literą alfabetu albo znakiem _ (podkreśleniem).

• Nazwy zmiennych mogą zawierać tylko litery a-z, A-Z, cyfry 0-9 oraz znak _ (Podkreślenia).

• nazwy zmiennych nie mogą zawierać spacji. Jeśli chcesz nadać zmiennej nazwę składającą się z kilku słów, rozdziel je znakiem (Podkreślenia) np. $$nazwa_uzytkownika.

• Wielkość liter w nazwach zmiennych ma znaczenie. Zmienna $Rekord nie jest równoznaczna ze zmienną $rekord.

Operatory w PHP

Operator przypisania " = "polega na nadaniu wartości dla zmiennej znajdującej się po lewej stronie, wartości znajdującej się po stronie prawej.

Operatory arytmetyczne

Służą do wykonywania wszelkiego rodzaju działań na liczbach takich jak:

+ - dodawanie

- - odejmowanie

* - mnożenie

/ - dzielenie całkowite lub rzeczywiste. (jeśli argumentami są liczby całkowite, operator będzie wykonywał dzielenie całkowite, natomiast dla liczb rzeczywistych operator wykona dzielenie rzeczywiste.

% - reszta z dzielenia dwóch liczb całkowitych

Operatory relacyjne (operatory porównania)

Stosujemy w sytuacjach, gdzie jest potrzeba porównania dwóch elementów. Najczęściej w instrukcjach warunkowych i iteracyjnych. Wyróżniamy:

< - mniejszy

> - większy

<= - mniejszy równy

>= - większy równy

== - równy

!= - różny

Operatory logiczne

Mają zastosowanie w miejscach, gdzie występują różnego rodzaju warunki - głównie w pętlach i instrukcjach warunkowych. Do operatorów logicznych zaliczamy:

|| - lub logiczne

&& - i logiczne

! - zaprzeczenie

Lub logiczne zwraca prawdę, gdy przynajmniej jeden z warunków jest prawdziwy, w przeciwnym razie zwraca fałsz

Inkrementacja i dekrementacja

Częstą operacją w programowaniu jest zwiększenie (inkrementacja) lub zmniejszenie (dekrementacja) wartości zmiennej całkowitej o 1.

++ zwiększenie wartości o 1, np. i++ to jest to samo co i=i+1

-- zmniejszenie wartości o 1, np. i-- to jest to samo co i=i-1

Należy jednak zwrócić uwagę, że operatory te można stosować przed zmienną (preinkrementacja) i po zmiennej (postinkrementacja), tzn. liczba++ lub ++liczba. Podobnie jest z operatorem dekrementacji --. Mimo, że działanie operatora w obu przypadkach jest podobne, to nie jest jednak identyczne!

Preinkrementacja powoduje zwiększenie wartości zmiennej o jeden, ale jej zwiększenie następuje przed wykorzystaniem zmiennej.

Postinkrementacja powoduje zwiększenie wartości zmiennej o jeden, ale jej zwiększenie następuje po wykorzystaniu zmiennej.

Pokazanie różnicy na przykładzie instrukcji if:

if (++$x == 10) echo $x;

Taka składnia informuje PHP, że należy najpierw zwiększyć wartoś zmiennej $x, a potem sprawdzić, czy jest ona równa 10.

if ($y++ == 0) echo $x;

Taki zapis ma nieco inne znaczenie. Najpierw sprawdzane jest czy zmienna $y jest równa 0, a potem wartość jest zwiększana o 1.

Łączenie PHP z HTML

1. Znaczniki PHP <?php ... ?> w HTML

Znaczniki <?php ... ?> służą do wydzielenia fragmentów kodu PHP w pliku HTML (lub HTML w pliku .php). Wszystko, co znajduje się pomiędzy tymi znacznikami, jest wykonywane po stronie serwera. Poza nimi znajduje się standardowy kod HTML.

Przykład - osadzenie PHP w HTML

<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>PHP w HTML</title>
</head>
<body>

<p>
    <?php
        echo "To jest tekst wygenerowany przez PHP";
    ?>
</p>

</body>
</html>

W tym przykładzie kod PHP znajduje się wewnątrz struktury HTML i generuje treść widoczną w przeglądarce.

2. Zmienne w PHP ($zmienna) jako źródło danych dla HTML

Zmienne w PHP przechowują dane, które mogą być później wykorzystane w kodzie HTML. Zmienna zawsze zaczyna się od znaku $ i może przechowywać różne typy danych.

Przykład - zmienna tekstowa

<?php
$naglowek = "Strona główna";
?>

<h1><?php echo $naglowek; ?></h1>

Zmienna $naglowek typu string (tekst) jest wyświetlana w znaczniku HTML <h1>.

3. Wykorzystanie różnych typów danych w HTML

PHP obsługuje wiele typów danych, z których najczęściej na początkowym etapie używane są: tekst (string), liczby (integer, float) oraz wartości logiczne (boolean).

Przykład - liczba

<?php
$rok = 2026;
?>

<p>Aktualny rok: <?php echo $rok; ?></p>

Zmienna $rok typu liczbowego jest wstawiana bezpośrednio do treści HTML.

Podsumowanie

Łączenie PHP z HTML polega na osadzaniu kodu PHP wewnątrz dokumentu HTML za pomocą znaczników <?php ... ?> oraz wykorzystywaniu zmiennych do dynamicznego generowania treści strony. Dzięki zmiennym i różnym typom danych możliwe jest tworzenie stron, których zawartość zmienia się w zależności od danych przetwarzanych po stronie serwera.

Zadania - Podstawy języka PHP

1. Pierwszy skrypt PHP

Utwórz plik index.php. Wykorzystując znaczniki <?php ... ?>, napisz prosty skrypt PHP, który wyświetli w przeglądarce tekst: "Witaj na stronie stworzonej w PHP".

Oczekiwany rezultat:
W przeglądarce wyświetla się jeden wiersz tekstu:

Witaj na stronie stworzonej w PHP

2. Zmienne i typy danych

Zadeklaruj w PHP następujące zmienne:

• zmienną tekstową przechowującą imię,

• zmienną liczbową przechowującą wiek,

• zmienną logiczną określającą, czy użytkownik jest pełnoletni.

Następnie wyświetl ich wartości w przeglądarce w czytelnej formie.

Oczekiwany rezultat:
W przeglądarce wyświetlane są informacje o użytkowniku, np.:

Imię: Jan
Wiek: 18
Pełnoletni: tak / nie

3. Operatory arytmetyczne

Zadeklaruj dwie zmienne liczbowe. Wykorzystując operatory arytmetyczne (+, -, *, /), oblicz i wyświetl:

• sumę,

• różnicę,

• iloczyn,

• iloraz tych liczb.

Oczekiwany rezultat:
Wyświetlone zostają wyniki obliczeń dla dwóch liczb, np.:

Liczba 1: 10
Liczba 2: 5

Suma: 15
Różnica: 5
Iloczyn: 50
Iloraz: 2

4. Operatory porównania

Zadeklaruj dwie zmienne liczbowe. Sprawdź przy pomocy operatorów porównania, która z nich jest większa, mniejsza lub czy są równe. Wynik porównania wyświetl w przeglądarce w postaci komunikatu tekstowego.

Oczekiwany rezultat:
W przeglądarce pojawia się komunikat informujący o relacji między liczbami, np.:

Pierwsza liczba jest większa od drugiej
lub
Obie liczby są równe

5. Operatory logiczne

Zadeklaruj zmienne określające:

• wiek użytkownika,

• informację, czy użytkownik jest zalogowany.

Przy użyciu operatorów logicznych sprawdź, czy użytkownik spełnia warunki dostępu do strony (np. jest pełnoletni i zalogowany). Wyświetl odpowiedni komunikat.

Oczekiwany rezultat:
Wyświetlany jest komunikat zależny od spełnienia warunków, np.:

Dostęp przyznany
lub
Brak dostępu do strony

Komunikat zmienia się w zależności od wartości zmiennych.

6. Współpraca PHP z HTML - dane dynamiczne

Utwórz prostą stronę HTML, w której:

• tytuł strony (<title>) jest pobierany ze zmiennej PHP,

• w nagłówku strony wyświetlane jest imię użytkownika zapisane w zmiennej PHP.